Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng

Kính gửi:    Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội;

                          Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

          Thực hiện yêu cầu góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng (sau đây gọi là dự thảo Luật), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) trân trọng có ý kiến như sau:

1. ĐÁNH GIÁ CHUNG

          VCCI đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Bộ Nội vụ trong việc xây dựng dự thảo Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác thi đua, khen thưởng. Dự thảo Luật đã có nhiều điểm mới tích cực, đặc biệt là việc bổ sung nguyên tắc chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; mở rộng số lượng giải thưởng, danh hiệu cho doanh nhân, doanh nghiệp từ 02 lên 03 giải thưởng; và giao Thủ tướng Chính phủ quy định việc xét tôn vinh, trao tặng danh hiệu, giải thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp.

          Tuy nhiên, VCCI nhận thấy dự thảo Luật vẫn chưa giải quyết triệt để một số vấn đề mang tính cấu trúc liên quan đến vai trò của tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp trong hệ thống thi đua, khen thưởng. Cụ thể, VCCI đề xuất một số nội dung sau:

1. CÁC NỘI DUNG GÓP Ý CỤ THỂ
2. Đề xuất bổ sung VCCI là chủ thể có thẩm quyền đề nghị khen thưởng đối với doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác
3. a) Nội dung đề xuất

          Đề nghị sửa đổi, bổ sung khoản 32 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 83 Luật hiện hành) theo hướng bổ sung “Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam” vào danh sách các chủ thể có thẩm quyền xem xét, công nhận thành tích, đề nghị Thủ tướng Chính phủ trình Chủ tịch nước khen thưởng và đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ khen thưởng đối với doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác.

          Cụ thể, đề nghị sửa đổi khoản 2 và khoản 4 Điều 83 (được sửa đổi tại khoản 32 Điều 1 dự thảo Luật) bổ sung cụm từ “Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam” vào sau cụm từ “người đứng đầu các tổ chức chính trị – xã hội ở Trung ương“, để VCCI có thẩm quyền trình khen thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp tương tự các bộ, ban, ngành.

          Đồng thời, đề nghị sửa đổi khoản 31 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi khoản 3 Điều 81) theo hướng:

          “3. Thủ tướng Chính phủ quy định việc xét tôn vinh và trao tặng danh hiệu, giải thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác, trong đó quy định vai trò, trách nhiệm của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam trong việc tổ chức xét chọn, đề nghị tôn vinh và trao tặng danh hiệu, giải thưởng”.

          Ngoài ra, đề nghị bổ sung tại Điều 2 khoản 1 (Bãi bỏ một số quy định; thay thế một số cụm từ) một điểm mới, ví dụ điểm h khoản 1 Điều 2, với nội dung:

          “h) Bổ sung cụm từ ‘Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam‘ vào khoản 2, khoản 4 Điều 83 sau cụm từ ‘người đứng đầu các tổ chức chính trị – xã hội ở Trung ương‘ đối với việc đề nghị khen thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác.”

1. b) Lý do và căn cứ

          (1) Về vị trí pháp lý và chức năng của VCCI

          VCCI là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, người sử dụng lao động và các hiệp hội doanh nghiệp tại Việt Nam, được thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hoạt động theo Điều lệ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. VCCI là thành viên của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp. Với hơn 200.000 doanh nghiệp hội viên, VCCI có mạng lưới rộng khắp, am hiểu sâu sắc hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp trên mọi lĩnh vực, ngành nghề, quy mô.

          (2) Phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước

          Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân nêu rõ nhiệm vụ “Tôn vinh, biểu dương, khen thưởng các doanh nhân, doanh nghiệp điển hình, tiên tiến, kinh doanh hiệu quả, bền vững, thực hiện tốt trách nhiệm xã hội“. Để thực hiện hiệu quả chủ trương này, cần có một tổ chức hiểu biết sâu sắc về doanh nghiệp, có khả năng phát hiện, đánh giá và đề xuất khen thưởng chính xác — đó chính là VCCI.

          Chỉ thị số 41-CT/TW ngày 26/12/2024 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thi đua, khen thưởng trong tình hình mới nhấn mạnh “đặc biệt chú trọng khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong đổi mới sáng tạo, bứt phá, có sáng kiến, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung“. Doanh nhân, doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, và VCCI là tổ chức có năng lực tốt nhất để nhận diện, đánh giá và đề xuất khen thưởng các thành tích này.

          Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo. Việc trao cho VCCI vai trò đề nghị khen thưởng sẽ tạo cơ chế khuyến khích mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp đầu tư vào khoa học công nghệ.

          (3) Khắc phục bất cập trong thực tiễn

          Hiện nay, việc khen thưởng doanh nghiệp chủ yếu do bộ, ngành, địa phương thực hiện theo ngành, lĩnh vực hoặc địa bàn quản lý. Cách tiếp cận này có một số hạn chế:

– Thiếu tính toàn diện: Một doanh nghiệp hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực, đa địa bàn khó được đánh giá toàn diện bởi một bộ, ngành hay địa phương đơn lẻ. VCCI với tư cách tổ chức quốc gia đại diện doanh nghiệp có khả năng đánh giá tổng thể đóng góp của doanh nghiệp.

– Thiếu tính chuyên biệt: Bộ, ngành, địa phương thực hiện khen thưởng cho nhiều đối tượng khác nhau (cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, doanh nghiệp…), trong đó doanh nghiệp chỉ là một phần nhỏ. VCCI chuyên trách về doanh nghiệp, có thể tập trung nguồn lực để phát hiện, đánh giá và đề xuất khen thưởng chính xác, kịp thời hơn.

– Thiếu tính kết nối: Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, không thuộc hệ thống quản lý trực tiếp của bộ, ngành nào, dẫn đến khó tiếp cận cơ chế khen thưởng. VCCI với mạng lưới hội viên rộng khắp có thể khắc phục “khoảng trống” này.

– Chưa phát huy vai trò của tổ chức đại diện: Trong khi các tổ chức chính trị – xã hội (Tổng Liên đoàn Lao động, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh) đều có thẩm quyền đề nghị khen thưởng cho đối tượng mình đại diện, thì VCCI — tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp — lại chưa được giao thẩm quyền tương ứng. Đây là sự thiếu cân đối trong hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng.

          (4) Tăng cường gắn kết giữa Đảng, Nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp

          Việc giao VCCI thẩm quyền đề nghị khen thưởng doanh nghiệp không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý mà còn mang ý nghĩa chính trị sâu sắc:

– Thể hiện sự quan tâm, ghi nhận của Đảng và Nhà nước đối với cộng đồng doanh nghiệp thông qua tổ chức đại diện của họ;

– Tạo kênh thông tin hai chiều: VCCI vừa truyền tải chính sách thi đua, khen thưởng đến doanh nghiệp, vừa phản ánh nguyện vọng, thành tích của doanh nghiệp đến cơ quan nhà nước;

– Nâng cao niềm tin, sự gắn bó của doanh nghiệp với hệ thống chính trị, khuyến khích doanh nghiệp tích cực đóng góp cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

          (5) Phù hợp với thông lệ quốc tế

          Tại nhiều quốc gia, tổ chức đại diện doanh nghiệp (Phòng Thương mại và Công nghiệp) đóng vai trò quan trọng trong việc đề cử, tôn vinh doanh nghiệp xuất sắc. Việc giao VCCI thẩm quyền này phù hợp với thông lệ quốc tế, nâng cao vị thế của hệ thống thi đua, khen thưởng Việt Nam trong mắt cộng đồng doanh nghiệp quốc tế.

          (6) Năng lực thực tiễn của VCCI

          VCCI đã và đang tổ chức thành công nhiều chương trình tôn vinh doanh nghiệp, doanh nhân có uy tín và sức lan tỏa lớn, như: Giải thưởng “Doanh nghiệp phát triển bền vững”, “Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu”, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp… VCCI có đội ngũ chuyên gia, hệ thống đánh giá, cơ sở dữ liệu doanh nghiệp phong phú, đủ năng lực để thực hiện tốt nhiệm vụ đề nghị khen thưởng nếu được giao.

          (7) Không làm phát sinh bộ máy mới, phù hợp với tinh thần tinh gọn

          Việc bổ sung VCCI làm chủ thể đề nghị khen thưởng không tạo ra tổ chức mới, không phát sinh biên chế, mà chỉ bổ sung chức năng cho tổ chức đã có sẵn, phù hợp với tinh thần sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 60-NQ/TW.

2. Đề xuất bổ sung VCCI vào thẩm quyền khen thưởng tại Điều 79

          Đề nghị sửa đổi, bổ sung khoản 29 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi khoản 2 Điều 79) theo hướng bổ sung “Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam” vào danh sách các chủ thể có thẩm quyền quyết định tặng bằng khen, cờ thi đua, kỷ niệm chương đối với doanh nhân, doanh nghiệp có thành tích xuất sắc.

          Lý do: VCCI hiện đã tổ chức nhiều hoạt động tôn vinh doanh nghiệp nhưng chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng trong Luật Thi đua, khen thưởng. Việc bổ sung này sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ, nâng cao giá trị và tính chính danh của các hình thức khen thưởng doanh nghiệp do VCCI thực hiện.

3. Một số góp ý khác
4. a) Về khoản 31 Điều 1 (sửa đổi khoản 3 Điều 81)

          Dự thảo quy định: “Thủ tướng Chính phủ quy định việc xét tôn vinh và trao tặng danh hiệu, giải thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác“. VCCI đề nghị bổ sung nguyên tắc: việc xét tôn vinh cần mở rộng tối đa đối tượng tham gia, bao gồm doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp xã hội; đồng thời phân cấp tối đa cho tổ chức đại diện doanh nghiệp để tạo tính linh hoạt, chủ động.

1. b) Về tiêu chuẩn khen thưởng liên quan đến đổi mới sáng tạo

          VCCI hoan nghênh việc dự thảo bổ sung nội dung “ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số” vào tiêu chuẩn khen thưởng tại nhiều điều khoản. Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ khi ban hành Nghị định hướng dẫn cần quy định cụ thể tiêu chí đánh giá thành tích đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của doanh nghiệp (ví dụ: tỷ lệ đầu tư cho R&D, số lượng sáng chế/giải pháp hữu ích, mức độ số hóa quy trình sản xuất kinh doanh…) để đảm bảo tính khả thi, minh bạch và công bằng.

1. c) Về cải cách thủ tục hành chính trong khen thưởng doanh nghiệp

          VCCI đề nghị dự thảo Luật hoặc Nghị định hướng dẫn quy định rõ: hồ sơ đề nghị khen thưởng doanh nghiệp không yêu cầu xác nhận của cơ quan quản lý nhà nước nếu thông tin đã có trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia (đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội…), phù hợp với tinh thần chuyển đổi số và cắt giảm thủ tục hành chính.

III. KIẾN NGHỊ

          Trên cơ sở phân tích nêu trên, VCCI trân trọng kiến nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội:

1. Xem xét, tiếp thu đề xuất bổ sung Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam là chủ thể có thẩm quyền đề nghị khen thưởng và thẩm quyền khen thưởng đối với doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác tại các Điều 79, 83 Luật Thi đua, khen thưởng (được sửa đổi tại khoản 29, 32 Điều 1 dự thảo Luật).
2. Đề nghị Chính phủ khi xây dựng Nghị định quy định chi tiết về xét tôn vinh, trao tặng danh hiệu, giải thưởng cho doanh nhân, doanh nghiệp (theo khoản 3 Điều 81), quy định rõ vai trò, trách nhiệm của VCCI trong quy trình xét chọn, đề nghị.
3. Lấy ý kiến rộng rãi cộng đồng doanh nghiệp về các nội dung liên quan đến thi đua, khen thưởng doanh nghiệp trong dự thảo Luật.

          Trên đây là ý kiến góp ý của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. VCCI trân trọng đề nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội xem xét, tiếp thu./.