Góp ý Quyết định Phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 – 2030

Kính gửi: Bộ Công Thương

Trả lời Công văn số 159/BCT-KHTC của Bộ Công Thương về việc góp ý đối với Dự thảo Quyết định Phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 – 2030 (sau đây gọi tắt là Dự thảo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có một số ý kiến ban đầu như sau:

1. Nhận định chung

Từ thực tiễn phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp, VCCI đánh giá Đề án Go Global là một sáng kiến cần thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Về cơ bản, VCCI hoàn toàn nhất trí với nội dung dự thảo Đề án và ủng hộ định hướng xây dựng Đề án Go Global nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để Đề án đi vào chiều sâu và mang lại hiệu quả bền vững, cần tiếp cận theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Go Global không chỉ thuần túy thúc đẩy xuất khẩu mà là Chương trình nâng cao năng lực hội nhập toàn diện của doanh nghiệp, bao gồm:

• Tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu
• Đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường, lao động và quản trị
• Xây dựng thương hiệu và hiện diện bền vững tại thị trường nước ngoài: Cần xây dựng Thương hiệu/ Bộ nhận diện thương hiệu Quốc gia đối với từng ngành hàng cụ thể và có sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương xây dựng Chiến lược phát triển sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế tiếp cận theo Chuỗi giá trị – từ quy hoạch vùng trồng, nguồn nước đến chế biến, truy xuất và thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp tạo sản phẩm đạt chuẩn quốc tế từ gốc, hình thành vùng nguyên liệu ổn định, truy xuất được, có thương hiệu…

1. Một số góp ý cụ thể
2. Về chỉ tiêu tiếp cận thông tin

Tại mục 3, phần II, Dự thảo đặt chỉ tiêu tiếp cận thông tin về Chương trình GoGlobal đối với cộng đồng doanh nghiệp hiện đang được đặt ra ở mức tuyệt đối là 100% đến năm 2030. Xét trên quy mô hàng triệu doanh nghiệp tư nhân hiện nay, bao gồm một bộ phận lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ hoạt động tại thị trường nội địa, việc đặt mục tiêu tất cả các đối tượng này đều tiếp cận được thông tin về Chương trình GoGlobal là thiếu khả thi, khó đo lường, kiểm chứng một cách chính xác và gây áp lực lên nguồn lực truyền thông.

Do đó. đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc thay đổi chỉ tiêu theo hướng tập trung vào đối tượng mục tiêu. Cụ thể, để tăng tính khả thi, chỉ tiêu này nên được khu biệt hóa theo hướng tập trung vào các đối tượng mục tiêu có năng lực và nhu cầu thực tế như doanh nghiệp trong các ngành mũi nhọn (bán dẫn, AI, Halal…) hoặc các doanh nghiệp đã tham gia các chương trình khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo như đã nêu trong định hướng của Chương trình.

2. Các định chế tài chính hỗ trợ

Tại phần V, trụ cột 1, chương trình 01 của Dự thảo đề xuất xây dựng “Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vươn ra thị trường quốc tế (GoGlobal Fund)” để cung cấp tín dụng và bảo lãnh…trong khi vẫn tiếp tục sử dụng các quỹ hiện hữu như “Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa” hay “Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia”. Nếu không xác định rõ phạm vi hỗ trợ chuyên biệt của GoGlobal Fund so với các quỹ khác, doanh nghiệp sẽ gặp lúng túng khi tiếp cận nguồn vốn, đồng thời có thể phát sinh sự lãng phí về bộ máy quản lý và phân tán nguồn lực.

Ngoài ra, liên quan tới Quỹ hỗ trợ sử dụng cho doanh nghiệp thâm nhập thị trường nước ngoài, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát để các biện pháp hỗ trợ này không nằm trong danh sách các loại trợ cấp bị cấm (trợ cấp xuất khẩu, ưu đãi tín dụng xuất khẩu…) theo quy định của WTO, giảm thiểu nguy cơ đối mặt với các vụ điều tra chống trợ cấp cho doanh nghiệp và chính phủ Việt Nam.

3. Cơ chế Phiếu hỗ trợ (GoGblobal Voucher)

Cơ chế vận hành Phiếu hỗ trợ (GoGlobal Voucher) và định mức hỗ trợ cần được quy định chi tiết hơn để doanh nghiệp tự nhân có thể giám sát. Mặc dù tại mục 2, phần VI, Dự thảo đã đưa ra sáng kiến về Voucher hỗ trợ tài chính nhưng chưa quy định rõ danh mục các dịch vụ nào được phép thanh toán bằng loại phiếu này.

Để đảm bảo tính minh bạch, đề nghị cần quy định bắt buộc công bố danh sách doanh nghiệp nhận hỗ trợ và kết quả đánh giá hàng năm trên Cổng thông tin GoGlobal Portal, đảm bảo mọi khoản chi từ ngân sách đều mang lại giá trị thực chất.

4. Về thành lập Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài

Đề nghị thống nhất và sửa tên viết tắt từ “VIETCHARM” thành “VIETCHAM” tại các nội dung liên quan trong dự thảo Đề án.

Tại Chương VI, Mục 4, điểm d), đề nghị bổ sung nội dung: “Chủ trì nghiên cứu, đề xuất thành lập Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài (VIETCHAM); báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong năm 2026.”

Đề nghị Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ và hỗ trợ VCCI trong quá trình triển khai, thúc đẩy hình thành mạng lưới Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài nhằm tập hợp, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại nước ngoài, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp trong nước.

5. Định nghĩa các danh hiệu truyền thông

Các thuật ngữ như “Vietnam Global Champions” hay “Vietnam Pioneers Champions” xuất hiện như những mục tiêu truyền thông nhưng chưa rõ đây là một danh hiệu chính thức hay chỉ là tên chiến dịch. Nếu đây là danh hiệu để doanh nghiệp sử dụng trong hoạt động quảng bá quốc tế, cần có tiêu chí xét duyệt minh bạch để tránh việc sử dụng tùy tiện hoặc gây hiểu lầm cho đối tác quốc tế. Do vậy, đề nghị quy định rõ đây là các “nhãn hiệu chứng nhận” hoặc “danh hiệu truyền thông” do Bộ Công Thương cấp dựa trên bộ chỉ số GoGlobal Index và có quy trình xét duyệt định kỳ.

6. Về khung tiêu chí đánh giá năng lực và tiềm năng của doanh nghiệp

Tại Phụ lục I, khung tiêu chí đánh giá năng lực và tiềm năng của doanh nghiệp vẫn còn tồn tại các mục ghi là “Nội dung khác” mà không có sự giải thích cụ thể. Việc để trống các tiêu chí này vô hình trung tạo ra cơ chế xét duyệt thiếu rõ ràng, gây lung túng cho doanh nghiệp khi chuẩn bị các điều kiện để tham gia chương trình . Để đảm bảo tính công khai, đề nghị cân nhắc cụ thể hóa các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận hay trình độ công nghệ cần bằng các ngưỡng định lượng hoặc dựa trên hệ thống điểm số của bộ chỉ số GoGlobal Index đã được dự thảo nhắc tới, giúp doanh nghiệp có thể tự đánh giá khả năng tham gia của mình một cách chủ động.

7. Công khai thông tin và kết quả triển khai trên Cổng thông tin (GoGlobal Portal)

Trong nội dung chương trình 04, trụ cột 1, Phần V, việc xây dựng Cổng thông tin quốc gia về Chương trình GoGlobal nhưng chưa quy định rõ các loại dữ liệu nào bắt buộc phải công khai tại đây. Để đảm bảo tính minh bạch, Cổng thông tin nên quy định bắt buộc công khai trên GoGlobal Portal các nội dung như: (1) Danh sách các doanh nghiệp nhận hỗ trợ và số kinh phí/nội dung hỗ trợ tương ứng; (2) Kết quả đánh giá KPI hàng năm của Chương trình; (3) Danh mục các tổ chức tư vấn được Chương trình công nhận.

8. Về Cơ quan chủ trì triển khai

Trong mục 2, phần IV, các hội/hiệp hội có thể tham gia Chương trình với nhiều vai trò khác nhau, vừa là đơn vị chủ trì triển khai, vừa là đối tượng thụ hưởng từ một số hoạt động. Để việc tổ chức thực hiện Chương trình được thống nhất, hiệu quả và phù hợp với mục tiêu đề ra, đề nghị cân nhắc bổ sung nội dung theo hướng: việc xác định đối tượng thụ hưởng từ các hoạt động của Chương trình được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí, yêu cầu, điều kiện theo quy định; trường hợp các đơn vị thành viên trực thuộc đơn vị chủ trì triển khai tham gia thụ hưởng thì cần bảo đảm đáp ứng các tiêu chí, yêu cầu, điều kiện này.

9. Góp ý khác

• Về kỹ thuật trình bày

Hiện hệ thống ký hiệu và danh mục các chương trình con chưa đồng nhất giữa nội dung chính và các phụ lục đi kèm, cụ thể:

Tại Phần V của Dự thảo, Trụ cột 1 được quy định bao gồm 04 chương trình con, trong đó Chương trình 01 tập trung vào việc tạo lập thể chế, chính sách và môi trường kinh doanh đồng bộ, thông suốt để hỗ trợ kinh tế tư nhân vươn ra thị trường quốc tế; Chương trình số 02 là Phổ biến và thay đổi nhận thức về vươn ra thị trường quốc tế, tạo nền tảng tri thức GoGlobal, làm cơ sở cho các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp GoGlobal (Go Leaning); Chương trình số 03 là Đào tạo và tư vấn doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu vươn ra thị trường quốc tế (Go Training).

Tuy nhiên, khi chối chiếu với Phụ lục III, Chương trình 01 lại được định danh là Phổ biến và thay đổi nhận thức về vươn ra thị trường quốc tế, tạo nền tảng tri thức GoGlobal, làm cơ sở cho các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp GoGlobal (Go Leaning) trong khi đây là nội dung của chương trình 02 tại phần V; Chương trình 02 lại là Đào tạo và tư vấn doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu vươn ra thị trường quốc tế (Go Training), trong khi đây là nội dung của chương trình 03 tại phần V.

Đề nghị rà cơ quan soạn thảo rà soát và đánh số thứ tự các chương trình con (từ 01 đến 09) thống nhất xuyên suốt nội dung chính đến tất cả các phụ lục kèm theo.

• Về thành phần và quy chế làm việc của các Hội đồng

Tại mục 1, phần VI, Dự thảo nhắc đến việc thành lập các Hội đồng để thẩm định, đánh giá, lựa chọn đề xuất và nghiệm thu kết quả. Tuy nhiên, thành phần cụ thể của hội đồng và cơ chế ra quyết định chưa được quy định rõ. Đề nghị cân nhắc bổ sung quy định theo hướng xác định rõ thành phần tham gia Hội đồng, nguyên tắc làm việc và cơ chế ra quyết định của Hội đồng, nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình.

Trên đây là một số ý kiến của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đối với Dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 – 2030. Rất mong quý Cơ quan cân nhắc để chỉnh sửa, hoàn thiện.

Trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý Cơ quan.