Góp ý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài

Kính gửi: Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội;

                                                         Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội. 

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) trân trọng gửi đến Quý Ủy ban một số ý kiến góp ý đối với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài (sau đây gọi tắt là Dự thảo), cụ thể như sau:

1. Về việc kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của Cơ quan đại diện

Khoản 2 Điều 1 Dự thảo mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan đại diện (CQĐD), bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, đặc biệt là nhiệm vụ “hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận”. Đây là quy định cần thiết và phù hợp với các chủ trương, chỉ đạo của Đảng về hội nhập kinh tế quốc tế và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp Việt Nam, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Tuy nhiên, để việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ này thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ trong một số quy định liên quan như sau:

Thứ nhất, về cơ cấu tổ chức và nhân sự, Khoản 7 Điều 1 Dự thảo quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định cụ thể về cơ cấu tổ chức và nhân sự của CQĐD trên cơ sở đề án tổng thể được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, theo các lĩnh vực bao gồm: chính trị, đối ngoại; quốc phòng – an ninh; kinh tế, thương mại, tài chính và công nghiệp, đầu tư, du lịch, lao động, khoa học – công nghệ, …. Mặc dù các lĩnh vực được liệt kê đã khá bao quát, song để bảo đảm sự đồng bộ với việc mở rộng phạm vi nhiệm vụ tại Khoản 2 Điều 1, VCCI đề nghị xem xét bổ sung lĩnh vực “doanh nghiệp” vào danh mục các lĩnh vực phụ trách tại quy định này.

Thứ hai, về bảo hộ lãnh sự đối với doanh nghiệp, Khoản 3 Điều 1 Dự thảo (sửa đổi Khoản 1 Điều 8) quy định nhiệm vụ “bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam”. Quy định này có thể dẫn đến cách hiểu theo nghĩa hẹp rằng chỉ những tổ chức có tư cách pháp nhân mới thuộc đối tượng được bảo hộ lãnh sự. Trong khi đó, theo quy định của Luật Doanh nghiệp hiện hành, doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân, song vẫn là một loại hình doanh nghiệp được pháp luật Việt Nam thừa nhận và trên thực tế có không ít doanh nghiệp tư nhân đang mở rộng hoạt động kinh doanh tại nước ngoài. Để tránh tạo khoảng trống pháp lý, VCCI đề nghị điều chỉnh quy định thành “bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân và doanh nghiệp Việt Nam”, qua đó bao quát đầy đủ các loại hình doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam.

Thứ ba, về cơ chế tham vấn khi ký kết văn bản hợp tác, Khoản 11 Điều 1 Dự thảo bổ sung thẩm quyền của CQĐD trong việc ký kết văn bản hợp tác với đối tác nước ngoài trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao – đây là quy định cần thiết để phục vụ công tác đối ngoại tại địa bàn. Để góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ “hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận” đã được xác định tại Khoản 2 Điều 1, VCCI đề nghị bổ sung cơ chế tham vấn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam trước khi CQĐD ký kết các văn bản hợp tác liên quan. Cụ thể, trong trường hợp nội dung hợp tác liên quan đến cộng đồng doanh nghiệp trong nước, CQĐD có thể tham vấn VCCI và các hiệp hội ngành nghề có liên quan; trong trường hợp liên quan đến cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại nước sở tại, CQĐD có thể tham vấn hiệp hội doanh nghiệp của người Việt Nam hoặc một số doanh nghiệp, nhà đầu tư Việt Nam đang hoạt động tại địa bàn.

2. Sửa đổi, bổ sung quy định về tiêu chuẩn thành viên cơ quan đại diện

Điểm c khoản 8 Điều 1 Dự thảo sửa đổi, bổ sung một trong các tiêu chuẩn bổ nhiệm đại sứ đặc mệnh toàn quyền theo hướng mở rộng đối tượng, bao gồm “chuyên gia trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được công nhận theo quy định của Chính phủ”. Việc bổ sung tiêu chuẩn này thể hiện tư duy cởi mở, linh hoạt trong việc huy động nguồn nhân lực chất lượng cao vào những vị trí công tác quan trọng, là định hướng chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Theo giải trình tại Tờ trình, người được xác định là chuyên gia về đối ngoại và hội nhập quốc tế là những người có năng lực, trình độ, kiến thức và kinh nghiệm nổi trội, đủ khả năng đáp ứng và hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu CQĐD, kể cả những trường hợp không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý nhưng có kinh nghiệm thực tiễn dày dặn, am hiểu sâu sắc về đối ngoại và hội nhập quốc tế. Đây là định hướng hợp lý và cần được cụ thể hóa phù hợp với tính chất đặc thù của từng lĩnh vực công tác.

Tuy nhiên, VCCI lưu ý rằng một trong những nhiệm vụ trọng tâm của CQĐD là “tham gia xúc tiến, thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư, công nghiệp hóa, hợp tác kinh tế mới theo yêu cầu hội nhập quốc tế; hợp tác, thúc đẩy, thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam và đầu tư từ Việt Nam tại quốc gia, tổ chức quốc tế tiếp nhận”. Đây là những hoạt động mang tính chuyên sâu về kinh tế, kinh doanh và đầu tư, đòi hỏi người thực hiện phải có nền tảng kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn tương ứng. Do đó, VCCI đề nghị khi xây dựng tiêu chuẩn chuyên gia trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế, cần xác định rõ một phần tiêu chí bao gồm cả những chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, trong đó có thể bao gồm những người đến từ cộng đồng doanh nghiệp hoặc các hiệp hội doanh nghiệp.

3. Về điều khoản thi hành

Điều 2 Dự thảo quy định sửa đổi, bổ sung Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam theo hướng bổ sung đối tượng được cấp hộ chiếu ngoại giao, bao gồm người giữ chức vụ ngoại giao đặc thù theo quy định của Luật CQĐD. Đây là quy định cần thiết, song VCCI cho rằng cần xem xét mở rộng đối tượng cho một số chức danh khác cũng thực hiện nhiệm vụ đối ngoại nhà nước và đối ngoại nhân dân, trong đó có lãnh đạo VCCI.

Theo Phụ lục danh mục vị trí chức danh, nhóm chức danh, chức vụ lãnh đạo của hệ thống chính trị ban hành kèm theo Quyết định số 368-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương, Chủ tịch VCCI thuộc bậc 1 Nhóm III – chức danh, chức vụ lãnh đạo thuộc diện Ban Bí thư quản lý; Phó Chủ tịch VCCI thuộc bậc 1 Nhóm IV – chức danh, chức vụ lãnh đạo thuộc diện cấp ủy, tổ chức đảng, lãnh đạo cơ quan, đơn vị quản lý. Trong khi đó, Điều 8 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam hiện đã quy định Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh – vốn thuộc bậc 2 Nhóm IV – là đối tượng được cấp hộ chiếu ngoại giao, trong khi các chức danh lãnh đạo của VCCI lại chưa được đưa vào danh mục này.

VCCI là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời là một trong các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương, được khẳng định gần đây nhất tại Kết luận số 230-KL/TW ngày 05/01/2026 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Trong nhiều năm qua, lãnh đạo VCCI thường xuyên được giao thực hiện các nhiệm vụ đối ngoại quan trọng như: tổ chức đoàn doanh nghiệp tháp tùng lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong các chuyến công tác nước ngoài, tham gia tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) và các hoạt động kết nối giao thương giữa doanh nghiệp Việt Nam với đối tác quốc tế. Việc cấp hộ chiếu ngoại giao cho lãnh đạo VCCI là cần thiết và phù hợp với vai trò, vị thế của các chức danh này trong hệ thống chính trị theo quy định của Đảng.

Từ những phân tích nêu trên, VCCI đề nghị xem xét bổ sung các chức danh Chủ tịch và Phó Chủ tịch VCCI vào danh sách đối tượng được cấp hộ chiếu ngoại giao quy định tại Điều 8 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam.

Trên đây là một số ý kiến góp ý của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đối với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài. VCCI trân trọng kính đề nghị Quý Ủy ban nghiên cứu, cân nhắc để chỉnh sửa, hoàn thiện Dự thảo.

Trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý Cơ quan.