Góp ý Hồ sơ chính sách của dự án Luật Cấp, Thoát nước

Kính gửi: Cục Kết cấu hạ tầng, Bộ Xây dựng

Trả lời Công văn số 10689/BXD-KCHT của Bộ Xây dựng về việc đề nghị góp ý hồ sơ chính sách của dự án Luật Cấp, thoát nước, trên cơ sở ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có một số ý kiến ban đầu như sau:

Các kiến nghị chính sách được đề xuất cơ bản hợp lý, có tính toàn diện bao phủ các vấn đề quan trọng, cốt lõi của hoạt động cấp, thoát nước như: quy hoạch trong điều chỉnh các vấn đề liên quan đến cấp, thoát nước từ đồng bộ trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch đến nâng cao quản lý vận hành, khai thác hệ thống cấp thoát nước và bảo đảm nguồn lực phát triển hệ thống. Tuy nhiên, để các chính sách giải quyết được những hạn chế, vướng mắc hiện tại, tạo cơ sở cho sự phát triển trong hoạt động đầu tư, vận hành, khai thác hiệu quả nước cũng như đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên, các doanh nghiệp kiến nghị một số vấn đề sau:

1. Bảo đảm an ninh, an toàn nguồn nước thô và hạ tầng kỹ thuật

Hoạt động cấp, thoát nước tác động rất lớn đến người sử dụng (người dân, tổ chức) vì vậy các chính sách cần hướng đến để đảm bảo an ninh, an toàn nguồn nước, đặc biệt là nguồn nước thô và hạ tầng kỹ thuật cấp nước. Các chính sách có đề cập đến vấn đề này nhưng còn mỏng, các quy định dự kiến trong Dự thảo Luật vẫn còn chưa có các quy định đủ mạnh và rõ ràng để đảm bảo yếu tố này, do vậy các doanh nghiệp đề xuất:

– Quy định rõ ràng trách nhiệm phối hợp liên ngành bảo vệ nguồn nước thô và đới phòng hộ lấy nước để đồng bộ với Luật Tài nguyên nước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm kiểm soát chất lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp sau xử lý trước khi xả ra lưu vực sông.

– Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và chia sẻ dữ liệu quan trắc nguồn nước mặt theo thời gian thực (rò rỉ, xâm nhập mặn, sự cố tràn hóa chất…) giữa cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị cấp nước.

– Quy định bắt buộc các công trình hạ tầng kỹ thuật xây dựng khác (giao thông, điện lực, viễn thông…) khi thi công giao cắt hoặc ảnh hưởng hành lang bảo vệ công trình cấp thoát nước phải thỏa thuận giải pháp kỹ thuật và chịu sự giám sát trực tiếp của đơn vị vận hành.

– Chủ đầu tư dự án giao thông phải lập chi phí bồi thường, di dời, hoàn trả và bảo đảm công năng của công trình cấp thoát nước bị ảnh hưởng, tuyệt đối không làm gián đoạn dịch vụ cung cấp cho người sử dụng.

2. Hoàn thiện cơ chế giá nước sạch và giá dịch vụ thoát nước

Chính sách 3 của Dự thảo đã đề xuất các chính sách để huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển hệ thống cấp, thoát nước, hoàn thiện cơ chế giá và hỗ trợ để bảo đảm hài hóa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư, đơn vị cung cấp dịch vụ và người sử dụng. Các quy định tại Dự thảo Luật cơ bản thể hiện được tinh thần của chính sách, tuy vậy, các doanh nghiệp kiến nghị cần sửa đổi, bổ sung một số quy định sau để hoàn thiện cơ chế giá nước sạch và giá dịch vụ thoát nước:

– Sửa đổi nguyên tắc tính giá nước từ “bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ” thành “bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí thực tế phát sinh hợp lý, hợp lệ và lợi nhuận định mức theo quy định pháp luật” để bảo đảm doanh nghiệp có tích lũy tái đầu tư và duy trì dịch vụ ổn định.

– Thiết lập cơ chế rà soát giá nước hàng năm và tự động điều chỉnh theo chỉ số biến động thị trường khi các chi phí đầu vào chính tăng từ 5% trở lên.

– Quy định rõ cơ chế cấp bù chênh lệch kịp thời từ ngân sách địa phương trong trường hợp chính quyền quyết định giữ giá nước thấp hơn phương án tính đúng, tính đủ để hỗ trợ an sinh xã hội hoặc kiềm chế lạm phát.

– Giới hạn mức độ bù chéo giữa giá nước sinh hoạt và giá nước cho các mục đích khác để tránh tạo gánh nặng chi phí sản xuất quá lớn cho doanh nghiệp sử dụng nước và bảo đảm sự cạnh tranh bình đẳng giữa các đơn vị cấp nước tại các địa bàn khác nhau.

3. Ứng phó sự cố khẩn cấp và phân định rõ ranh giới trách nhiệm

Đối với Chính sách 2 với mục tiêu hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro, an ninh, an toàn đã đề xuất chính sách theo hướng quy định trách nhiệm nhận diện, đánh giá, phân loại, kiểm soát, theo dõi và cập nhật rủi ro đối với nguồn nước; lập, thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn, phương án ứng phó sự cố và giải pháp quản lý thoát nước an toàn, bền vững trong điều kiện mưa cực đoan, triều cường, thiên tai và biến đổi khí hậu. Các quy định dự kiến của Dự thảo Luật cơ bản đã thể hiện được đề xuất chính sách này, tuy vậy để đảm bảo sự rõ ràng, phù hợp với thực tiễn và tạo sự linh hoạt cho hoạt động, các doanh nghiệp đề xuất sửa đổi, bổ sung thêm các vấn đề sau:

– Áp dụng cơ chế “Xử lý trước, báo cáo sau” trong vận hành khẩn cấp: cho phép đơn vị cấp nước chủ động khai thác vượt ngưỡng cấp phép hoặc tăng lưu lượng khai thác ngày từ 10% – 20% (nhưng tổng cả năm không vượt) để khắc phục sự cố hoặc đáp ứng nhu cầu tăng đột biến theo mùa, tránh rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

– Định nghĩa rõ ràng tình huống “khẩn cấp”, “cấp bách” trong giải thích từ ngữ tại Luật và ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật để địa phương có căn cứ phê duyệt phương án.

– Xác định rõ ranh giới trách nhiệm về chất lượng nước: Đơn vị cấp nước chịu trách nhiệm đạt chuẩn chất lượng tại điểm đấu nối/đồng hồ nước. Chất lượng nước tại vòi sử dụng phụ thuộc vào đường ống và bể chứa nội bộ của tòa nhà/hộ gia đình thuộc trách nhiệm kiểm soát của khách hàng sử dụng nước.

4. Quản lý tài sản bàn giao, số hóa công trình và bảo mật thông tin

Thúc đẩy quản trị, vận hành hệ thống bằng công nghệ số là một trong những mục tiêu quan trọng của Chính sách 2. Tuy nhiên các nội dung trong đề xuất chính sách lại khá mờ nhạt, tập trung chủ yếu ở nội dung liên quan đến “giao dịch điện tử trong hoạt động cấp thoát nước; yêu cầu về an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, phân quyền truy cập, sao lưu, dự phòng và khôi phục hệ thống thông tin, nhất là đối với công trình, hệ thống có vai trò quan trọng”. Liên quan đến nội dung này, các doanh nghiệp đề xuất bổ sung thêm:

– Quy định nghiêm ngặt điều kiện bàn giao tài sản: Công trình cấp nước phải được nghiệm thu, bảo đảm quy chuẩn và tính đồng bộ với mạng lưới hiện hữu của đơn vị tiếp nhận; chủ đầu tư dự án ban đầu phải chịu trách nhiệm và toàn bộ chi phí khắc phục nếu không đạt yêu cầu trước khi bàn giao.

– Liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống quản lý của đơn vị cấp nước với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06) để nâng cao hiệu quả quản lý khách hàng.

– Bảo mật tuyệt đối thông tin điều khiển vận hành hệ thống điều khiển, giám sát (SCADA) và dữ liệu liên quan đến an ninh, an toàn của công trình cấp nước sinh hoạt đặc biệt quan trọng, đưa vào diện dữ liệu hạn chế truy cập.

5. Điều khoản chuyển tiếp và lộ trình hướng dẫn thực thi

Để đảm bảo thời gian hợp lý để doanh nghiệp chuẩn bị các điều kiện để áp dụng theo chính sách mới đồng thời giải quyết các khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển giao khi Luật mới phát sinh hiệu lực, doanh nghiệp đề xuất về các vấn đề liên quan đến điều kiện chuyển tiếp như sau:

– Thiết lập điều khoản chuyển tiếp tối thiểu 36 tháng kể từ khi Luật có hiệu lực (01/01/2028) để các đơn vị có đủ thời gian sắp xếp lại lao động, tổ chức đào tạo bổ sung chứng chỉ hành nghề theo Khung năng lực mới, tránh đứt gãy dịch vụ.

– Bổ sung quy định xử lý chuyển tiếp rõ ràng đối với các hợp đồng BOO đã ký kết trước ngày Luật có hiệu lực có nội dung khác với Luật.

– Thừa nhận lịch sử đối với các đơn vị đã tồn tại cấp nước trong thực tế nhưng chưa có văn bản giao vùng phục vụ cấp nước chính thức, thực hiện bổ sung quyết định giao vùng để doanh nghiệp an tâm hoạt động kinh doanh.

– Sau khi ban hành Luật Cấp, Thoát nước, đề nghị Chính phủ và các Bộ ngành khẩn trương ban hành đồng bộ các Nghị định, Thông tư, Văn bản hướng dẫn cụ thể để tạo cơ sở thực thi thông suốt, rõ ràng cho các đơn vị, cá nhân liên quan.

Trên đây là một số ý kiến ban đầu của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đối với hồ sơ chính sách của dự án Luật Cấp, thoát nước. Rất mong cơ quan soạn thảo cân nhắc để chỉnh sửa, hoàn thiện Dự thảo này.

Ngoài các vấn đề trên, VCCI gửi kèm theo đây tổng hợp các ý kiến góp ý cụ thể của doanh nghiệp đối với dự kiến các quy định tại Dự thảo Luật Cấp, thoát nước, rất mong Quý Cơ quan cân nhắc, xem xét trong quá trình soạn thảo Dự thảo Luật này khi hồ sơ chính sách được thông qua.

Phụ lục đính kèm Công văn 1906 Tổng hợp góp ý dự án Luật Cấp, Thoát nước

Trân trọng cảm ơn sự hợp tác của Quý Cơ quan./.