Góp ý Dự thảo Thông tư sửa đổi các Thông tư về thủ tục hải quan đối với hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh quốc tế

Kính gửi: Bộ Tài chính

          Trả lời Công văn số 7874/BTC-CHQ ngày 10/6/2026 của Quý Cơ quan về việc lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh gửi qua dịch vụ bưu chính của doanh nghiệp được chỉ định, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế (sau đây gọi tắt là Dự thảo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có một số ý kiến ban đầu như sau:

Trước hết, VCCI ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Bộ Tài chính trong việc khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ bốn Thông tư về thủ tục hải quan đối với hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh, nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương cải cách của Đảng và Chính phủ tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ về chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trên tinh thần đồng hành cùng Cơ quan chủ trì soạn thảo để hoàn thiện thể chế, vừa tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, VCCI tham gia một số ý kiến cụ thể nhằm bảo đảm các quy định khả thi, minh bạch và không phát sinh gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp khi triển khai.

1. Về điều khoản chuyển tiếp gắn với mức độ sẵn sàng của Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (Điều 15 Dự thảo)

Khoản 1 Điều 15 Dự thảo quy định Thông tư có hiệu lực kể từ một thời điểm chưa xác định trong năm 2026; khoản 3 Điều 15 giao Cục trưởng Cục Hải quan có trách nhiệm xây dựng Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (sau đây gọi tắt là Hệ thống) đáp ứng các yêu cầu của Thông tư.

VCCI nhận thấy đây là nội dung cần đặc biệt lưu ý. Mục tiêu cốt lõi và cũng là giá trị lớn nhất của Dự thảo là số hóa, chuyển hàng hóa nhóm 1 (gói, kiện trị giá thấp gửi qua bưu chính và tài liệu, chứng từ không có giá trị thương mại gửi qua chuyển phát nhanh) từ khai giấy sang khai điện tử. Tuy nhiên, theo chính Dự thảo Tờ trình của Cục Hải quan, các tờ khai này hiện vẫn phải thực hiện trên giấy do Hệ thống chưa được xây dựng. Như vậy, nếu Thông tư có hiệu lực trong khi Hệ thống mới được xây dựng, chưa vận hành ổn định, sẽ phát sinh khoảng trống pháp lý nghiêm trọng: các biểu mẫu, quy trình giấy bị bãi bỏ hoặc sửa đổi (Điều 5, Điều 13 Dự thảo). Hệ quả là doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh có thể không có cơ sở pháp lý rõ ràng để khai báo, dẫn đến nguy cơ ách tắc, đình trệ thông quan trên diện rộng.

Trên cơ sở đó, VCCI đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung tại Điều 15 Dự thảo theo hướng thiết lập một giai đoạn thực hiện song song có thời hạn. Cụ thể, trong khoảng thời gian (ví dụ: không quá 06 tháng) kể từ ngày Thông tư có hiệu lực cho đến khi Cục Hải quan công bố chỉ thực hiện theo phương thức điện tử, doanh nghiệp được quyền lựa chọn thực hiện thủ tục hải quan theo quy định trước đây tại Thông tư số 49/2015/TT-BTC ngày 14/4/2015 và Thông tư số 191/2015/TT-BTC ngày 24/11/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài chính (đã được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 56/2019/TT-BTC ngày 23/8/2019 và Thông tư số 29/2025/TT-BTC ngày 26/5/2025), hoặc thực hiện theo quy định mới của Thông tư này. Cơ chế chuyển tiếp này vừa bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý và không gây gián đoạn hoạt động thông quan, vừa tạo điều kiện để Cục Hải quan có đủ thời gian hoàn thiện Hệ thống trước khi áp dụng thống nhất, bắt buộc.

2. Về điều kiện sử dụng phần mềm khai hải quan “đã được Cục Hải quan kiểm tra và xác nhận phù hợp” (khoản 2 Điều 1 và Điều 7 Dự thảo)

Theo các quy định nêu trên, tổ chức, cá nhân tham gia khai hải quan qua Hệ thống phải sử dụng phần mềm khai hải quan điện tử do cơ quan hải quan cung cấp (nếu có) hoặc phần mềm đã được Cục Hải quan kiểm tra và xác nhận phù hợp yêu cầu nghiệp vụ và tương thích với Hệ thống; sau khi kiểm tra, Cục Hải quan công khai kết quả trên Cổng thông tin điện tử.

VCCI nhận thấy đây là một điều kiện kỹ thuật mang tính tiên quyết để doanh nghiệp được hoạt động, song bản thân việc đặt khâu “kiểm tra, xác nhận” của cơ quan quản lý làm điều kiện trước khi phần mềm được sử dụng vẫn mang dáng dấp của cơ chế tiền kiểm, cấp phép. Dự thảo chưa quy định tiêu chí cụ thể, thời hạn xử lý, cơ chế khi quá hạn cũng như điều khoản chuyển tiếp đối với các phần mềm đang được sử dụng ổn định, khiến yêu cầu này có nguy cơ trở thành một “giấy phép con” trên thực tế, đặt doanh nghiệp vào thế bị động phải chờ đợi và dễ dẫn đến gián đoạn hoạt động. Cụm từ “nếu có” đối với phần mềm do cơ quan hải quan cung cấp cũng tạo ra sự bất định về phương án dự phòng.

VCCI đề nghị quy trình kiểm tra, xác nhận này cần phải thiết kế theo hướng công khai, rõ ràng hoặc áp dụng cơ chế “tự công bố hợp chuẩn”, theo đó cơ quan hải quan ban hành, công khai bộ tiêu chuẩn kỹ thuật kết nối; doanh nghiệp tự đánh giá, công bố phần mềm của mình đáp ứng tiêu chuẩn và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật; cơ quan hải quan thực hiện quản lý thông qua hậu kiểm trong quá trình truyền, nhận dữ liệu. Cách tiếp cận này vừa loại bỏ nguy cơ phát sinh “giấy phép con”, vừa đẩy nhanh tiến độ ứng dụng công nghệ số trong thông quan và bảo đảm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn.

3. Về cơ chế nộp trước thuế, phí, lệ phí vào tài khoản tiền gửi (Điều 11 Dự thảo)

Điều 11 Dự thảo quy định doanh nghiệp chuyển phát nhanh nộp thay thuế, phí, lệ phí cho chủ hàng; trường hợp dự kiến phát sinh thì nộp trước vào tài khoản tiền gửi của cơ quan hải quan tại Kho bạc Nhà nước và được trừ dần theo từng tờ khai. Về cơ chế nộp trước, VCCI cho rằng việc buộc doanh nghiệp phải duy trì một khoản tiền nộp trước đủ lớn tại tài khoản tiền gửi để bảo đảm thông quan sẽ tạo gánh nặng đáng kể về dòng tiền; trường hợp số dư không đủ, hàng hóa có thể bị giữ lại, gây đình trệ và làm gián đoạn chuỗi cung ứng của chủ hàng.

Từ phân tích trên, VCCI đề nghị cho phép doanh nghiệp được linh hoạt lựa chọn áp dụng hình thức bảo lãnh thay cho việc nộp tiền trước; đồng thời bổ sung hình thức “ký quỹ linh hoạt” theo chu kỳ đối soát ngắn hạn (cuối ngày hoặc cuối tuần) và cơ chế hoàn trả tự động, kịp thời số dư tài khoản chưa sử dụng, nhằm giảm áp lực duy trì hạn mức tín dụng ngân hàng và gỡ vướng dòng vốn lưu động cho doanh nghiệp.

4. Về kỹ thuật văn bản

Qua rà soát, VCCI nhận thấy một số nội dung cần được hoàn thiện về kỹ thuật văn bản, cụ thể: tại điểm đ được bổ sung ở khoản 2 Điều 1 Dự thảo có dẫn chiếu “Thông tư số 38/2015/TT-BTC” nhưng lại đặt tên gọi tắt là “Nghị định số 38/2015/TT-BTC”; tại Điều 6 Dự thảo, việc đánh số các khoản chuyển từ khoản 3 sang khoản 5 (thiếu khoản 4).

Bên cạnh đó, Dự thảo sử dụng nhiều quy định theo phương thức dẫn chiếu qua các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như Thông tư số 49/2015/TT-BTC, Thông tư số 56/2019/TT-BTC, Thông tư số 121/2025/TT-BTC, Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư số 39/2018/TT-BTC, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP… Đối với doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh – vốn phải xử lý khối lượng giao dịch rất lớn – việc tra cứu qua nhiều văn bản như vậy làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ và rủi ro áp dụng sai. Đáng lưu ý, chính Dự thảo Tờ trình cho biết Cơ quan chủ trì soạn thảo ban đầu dự kiến xây dựng một Thông tư thay thế (hợp nhất) nhưng đã tạm dừng vì lý do thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, VCCI đề nghị chỉnh lý “Nghị định số 38/2015/TT-BTC” thành “Thông tư số 38/2015/TT-BTC” và sắp xếp lại số thứ tự các khoản tại Điều 6 để bảo đảm tính liên tục, chính xác. Đồng thời, để giảm rủi ro tuân thủ cho doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh phải xử lý hàng trăm nghìn tờ khai mỗi ngày, VCCI đề nghị ưu tiên xây dựng một Thông tư thay thế thống nhất, thay cho kỹ thuật sửa đổi qua nhiều tầng văn bản như hiện nay, sau khi Luật Hải quan sửa đổi giao thẩm quyền.

Trên đây là một số ý kiến của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh gửi qua dịch vụ bưu chính của doanh nghiệp được chỉ định, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế.

Trân trọng cảm ơn sự hợp tác của Quý Cơ quan.