Quốc hội khóa XIV - Kỳ họp 02
18/12/2016 21:33
Góp ý của Bộ trưởng Bộ Tư Pháp Lê Thành Long

Kính thưa Quốc hội,

Cho đến bây giờ chúng ta đã có 49 đại biểu đã phát biểu kể cả lần đầu và trao đi đổi lại. Theo đếm rất nhanh của chúng tôi, tôi thấy hòm hòm và các đại biểu đã đề cập đến khoảng 140 điều của Bộ luật hình sự năm 2015. Trong đấy phần chung là 40 và phần các tội phạm là khoảng 100.

Ngoài 141 điều mà Ban soạn thảo đã trình Quốc hội lần đầu và lần này về sửa đổi, bổ sung, chúng tôi cộng rất nhanh các nguồn lại, kể cả các bộ, ngành, các cơ quan có liên quan, của Ủy ban Tư pháp, của các đại biểu hôm nay phát biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung khoảng 75 điều mới. Chúng tôi sẽ nghiên cứu kỹ để có phương án tiếp thu, giải trình báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Trên cơ sở nhóm vấn đề các đại biểu tập trung, gợi ý của Tổng thư ký, tôi xin phép thay mặt Ban soạn thảo báo cáo thêm một số thông tin để các vị đại biểu Quốc hội có dư địa rộng hơn, toàn diện hơn trong quá trình tiếp tục xem xét các nội dung trong đạo luật quan trọng này. Trong khả năng có thể, cho phép tôi báo cáo thêm và giải trình một số vấn đề cụ thể các đại biểu đề cập trong suốt thời gian thảo luận ngày hôm nay.

Thứ nhất, về phạm vi sửa đổi chúng ta buộc phải sửa khi chưa có hiệu lực bởi có lỗi sai. Sai sót từ kỹ thuật dẫn đến nội dung, dấu chấm, dấu phẩy không đúng dẫn đến hệ quả khôn lường. Chẳng hạn quên chữ "hoặc" cuối cùng của tập hợp các hành vi, thay vì một nó trở thành tổng. Kỹ thuật đến đâu, ảnh hưởng nội dung đến đâu tôi xin phép ghi nhận. Chúng ta phải thống nhất khi phát hiện lỗi kỹ thuật, cái "nhãn tiền" là liên quan đến định lượng. Không có nối tiếp trong định lượng và khấp khểnh giữa các khoản khác nhau trong một điều. Chúng ta đã xử lý trên dưới 70 điều.

Thứ hai, chúng ta có căn chỉnh phân hóa hình phạt phù hợp hơn.

Thứ ba, có bổ sung chất ma túy, ví dụ XL11 hoặc lá khát tẩm trong cỏ Mỹ, có căn chỉnh bổ sung quy định về pháp nhân, có 7 điều. Những việc như thế này cụ thể đến mức độ nào thì Ban soạn thảo đã nêu rất kỹ ở trong tờ trình.

Điểm thứ hai là chúng ta thống nhất không động đến chính sách lớn về hình sự, đặc biệt là những vấn đề chúng ta không được 7 năm như Bộ luật hình sự năm 1999 nhưng cũng có khoảng độ 5 năm 2011- 2015 vì chúng ta nghiên cứu với một trình độ hiểu biết một lượng thông tin nó nhiều hơn, anh em cũng biết nhiều ngoại ngữ hơn và đọc được trực tiếp nhiều hơn. Thực tế, thi hành Bộ luật hình sự năm 1999 cũng nhiều hơn, chúng ta cũng đã trăn trở và báo cáo xin ý kiến các cơ quan có thẩm quyền hết mức này đến mức khác để chúng ta rút ra được một vài ý mang tính chất chính sách hình sự. Ví dụ như giảm hình phạt tử hình, giảm hình phạt tước tự do và tăng không tước tự do rồi tiếp tục thực hiện chính sách nhân đạo đối với lứa tuổi dưới 18.

Đấy là những chính sách lớn mà chúng ta muốn là không đụng đến để Quốc hội Khóa XIII có những xem xét làm rất kỹ và cuối cùng tiếp tục góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm nghĩa là những gì mới mà chúng ta phát hiện ra. Ví dụ, bổ sung hai chất ma túy mà xin ý kiến Quốc hội là cái mới, chúng ta phát hiện ra và báo cáo xin ý kiến đấy là tiếp tục góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm. Chính vì vậy với tinh thần và cách hiểu như vậy thì kính thưa Quốc hội cùng tổ công tác liên ngành của Ủy ban Tư pháp thì chúng tôi đề xuất một số phương án là 70 điều, trao đi đổi lại trên dưới 90, sau đấy khoảng 130 và cuối cùng hôm nay trình Quốc hội là 141, có những điều Ban soạn thảo chưa thỏa mãn, có những điều chưa thống nhất được trong các cơ quan khác nhau ở Ban soạn thảo.

Hôm nay một biểu hiện rất rõ ở Quốc hội, chúng tôi cho rằng đã có một sự rà soát không ai dám nói rằng là chắc chắn 100%, nhưng những vấn đề cơ bản sai về kỹ thuật đã xử lý. Thế nhưng 141 điều này thì bắt đầu vượt quá nội dung về kỹ thuật và bắt đầu chuyển sang từ lượng biến thành chất. Ví dụ, chúng ta thống nhất với nhau một nguyên tắc luật là một đại lượng trung bình của xã hội và chúng ta chỉ thông qua bằng phương pháp đa số chứ không thể có tuyệt đối được, không thể chiều hết ý của tất cả các nhóm người trong xã hội, buộc phải đa số, có 49-51, có 48-52, có 70-30. Đến lúc đưa ra để thảo luận những người chưa được nghe ý kiến nói lại là câu chuyện bình thường và phải chấp nhận trong quá trình làm luật ở nước ta, ở các nước khác cũng vậy các điều ước quốc tế cũng vậy.

Kính thưa Quốc hội, bây giờ mới lật lại những vấn đề thế này. Ví dụ, Điều 175 tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trong bộ luật hiện hành năm 1999 có yếu tố bỏ trốn, chúng ta đã bỏ đi với lý do trong điều kiện thực hiện Luật cư trú thì xác định yếu tố bỏ trốn rất khó nhưng không đạt được sự thống nhất ở trong các cơ quan tố tụng. Bởi vì, đang đi theo hướng bỏ trốn mà dừng lại thì tự dưng bỏ lọt tội phạm, đấy là cách hiểu chứ không phải sai về kỹ thuật hoặc các nguyên tắc về phạm nhân mà tôi sẽ báo cáo thêm. Có những tội chúng ta bỏ đi rồi nhưng đề xuất lấy lại hoạt động phỉ, tử hình vì phá hoại các công trình quan trọng của nhà nước ví dụ như vậy có một số đại biểu phát biểu. Rõ ràng từ kỹ thuật chúng ta do cách hiểu, cách tiếp cận khác nhau, đặc biệt liên quan đến việc sửa lần này và khó có một tiêu chí nhất định. Khi sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 1999 có mấy cách tiếp cận mà Quốc hội khóa XIII đã làm.

Một, đối với pháp nhân có tính thương mại, tôi dùng chữ "thương mai" thì có thể hơi quá nhưng rõ ràng có quy định về pháp nhân. Pháp nhân bây giờ 119 nước trên thế giới có quy định hình sự, tội phạm hình sự pháp nhân và ASEAN là 6 nước rồi.

Thứ hai, thực hiện Khoản 2, Điều 14 của Hiến pháp năm 2013 quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức sức khỏe cộng đồng, thì chúng ta bắt đầu lượng hóa, chúng ta lượng hóa 375 các điều khoản kiểm trên 427 điều khoản mà còn định tính ở trong Bộ luật hình sự năm 1999. Đấy là cách tiếp cận để ra được Bộ luật hình sự năm 2015. Vì chúng ta cụ thể được như thế này cho nên chúng ta phải chấp nhận những hệ quả kèm theo của nó. Ví dụ có những tội hai cấu thành, hoặc là không xếp theo trật tự bình thường mà chúng ta nói là từ nhẹ cho đến nặng dần hoặc là có những tội vì chúng ta cụ thể hóa ở thông tư lên, phải vài trang. Cách tiếp cận mà chúng ta có được Bộ luật như bây giờ thì người đi sau thì chấp thuận những cái gì đi trước và chúng ta tiếp tục duy trì nó.

Với tinh thần như vậy, tôi thấy thực sự là phải có được một cái chốt, phải có những tiêu chí nhất định để chúng ta xem dừng ở đâu, chúng ta chốt lại những vấn đề mang tính chất nguyên tắc. Chấp thuận định lượng pháp nhân là mức độ không đụng đến nội dung và chưa có ý kiến tuyệt đối, tôi nghĩ chúng ta dễ thống nhất với nhau được về phạm vi. Vấn đề này xin Quốc hội quyết định, vì nó phụ thuộc vào thời gian, cách tiếp cận cho nên Ban soạn thảo cũng đã trình bày như vậy, báo cáo thêm thông tin và đi theo hướng thứ nhất với 141 điều trình Quốc hội hôm nay.

Điểm thứ hai, về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tôi đã báo cáo trong phần phạm vi. Cái mà chúng ta nhằm vào pháp nhân thương mại ở đây là phạt tiền và hạn chế đến mức tối đa việc tuyên tử hình có nghĩa là giải tán, vì nó bao nhiêu hệ lụy. Chúng ta thiết kế các điều khoản liên quan đến vấn đề lý luận của nó theo hướng nhận thức được đến đâu thì quy định đến đấy. Quy định về điều kiện, quy định về nguyên tắc và liệt kê 31 điều để xử lý pháp nhân thương mại. Về cơ bản là theo nguyên tắc suy luận từ tự nhiên nhân ra đến pháp nhân và để một khoảng cách nhất định, một chỗ nhất định cho Tòa xem xét. Nếu chúng ta thêm khái niệm "tội phạm do pháp nhân thương mại thực hiện" thì không bao giờ thực hiện và không nước nào thực hiện. Tội phạm chỉ có 1 loại, chủ thể có thể là 2: pháp nhân thương mại và cá nhân, suy cơ bản vẫn từ cá nhân ra. Theo cách tiếp cận như vậy để chúng ta xử lý vấn đề liên quan đến pháp nhân thương mại. Đương nhiên điều, khoản cụ thể có thể trao đổi thêm để có thêm thông tin, nhưng đấy là tinh thần đối với pháp nhân thương mại. Nếu chúng ta tiếp tục yêu cầu cụ thể hóa đến pháp nhân thương mại thành một hệ thống thì không nước nào thiết kế 2 hệ thống trong phần chung: Một là tội phạm do pháp nhân thương mại, một là tội do cá nhân thực hiện. Về pháp nhân thương mại tôi xin báo cáo thêm như vậy.

Thứ ba, trách nhiệm hình sự của người đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi. Tôi thật sự tâm đắc với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa đoàn Đồng Tháp. Tôi cho rằng phân tích và đưa ra lí do chí tình, chí lý. Những gì Ban soạn thảo nghĩ ra đã ở trong tờ trình, cùng với ý kiến của chị Mai Hoa, tôi báo cáo thêm mấy ý như sau:

Thứ nhất, đúng là với lứa tuổi này thì bộ luật hiện hành của chúng ta năm 1999 rải đều, rất tiện cho áp dụng. Bây giờ chính sách hình sự của chúng ta hạn chế lại, chúng ta đếm ra các tội như vậy và thấy năm 1999 hơi rộng và thiếu rõ ràng, không minh bạch.

Thứ hai, kết quả cụ thể của Cục cảnh sát hình sự, Tổng cục cảnh sát báo cáo số 393 của C45 về tình hình phạm tội, tội danh người chưa thành niên trong đó có lứa tuổi từ đủ 14- dưới 16 chủ yếu liên quan đến tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của con người, tức là tội chúng ta đã liệt kê ở trong số các cháu phải chịu. Chủ yếu trên thực tế là như vậy. Các nước cũng xử lý với lứa tuổi này theo cách đặc biệt. Ví dụ, Điều 17 Bộ luật hình sự của Trung Quốc năm 1997 quy định người từ đủ 14 tuổi cho đến dưới 18 tuổi chịu trách nhiệm hình sự có 9/347 tội danh, của Nga là 20/256, rất ít. Như vậy thực tiễn của các nước cũng có câu chuyện rút bớt số lượng các cháu ở lứa tuổi này phải chịu. Còn một điểm nữa thực sự nghiên cứu tâm lý cũng như khảo sát về mặt xã hội thấy rằng chúng ta dùng một cách hình sự sòng phẳng đối với lứa tuổi này chưa chắc có tác dụng. Cái xấu nó ngấm rất nhanh trong môi trường thoát ly khỏi xã hội. Tôi xin báo cáo thêm mấy ý như vậy trên tinh thần thống nhất rất cao với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa và xin trình Quốc hội cho phép như phương án 1 của Chính phủ.

Về chất ma túy bổ sung cây và theo danh mục cơ bản tôi nhìn thấy sự đồng thuận của các đại biểu. Tuy nhiên, về giám định hàm lượng ý kiến khác nhau. Tất cả những lý sự mà Chính phủ báo cáo về nguyên do của cái này chúng tôi đã nói trong tờ trình. Phải công nhận rằng cái mà Ủy ban Tư pháp nêu ra là có lý, có sự bất bình đẳng như Ủy ban Tư pháp phân tích và khá nhiều đại biểu phân tích. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ muốn báo cáo thêm một thông tin rằng đúng là tội phạm ma túy và biên giới giữa sống và chết rất mong manh. Nếu chúng ta không xác định rõ hàm lượng để chúng ta phán xem ở khung nào. Trong điều kiện thực tế là chúng ta khó khăn, không thể làm hết được thì Chính phủ trình phương án Khoản 4 cộng với mấy nội dung như liên ngành đã thống nhất ở trong Thông tư 08. Xin phép ý này để cho Quốc hội xem xét, quyết định bỏ phiếu chúng tôi trình quan điểm như vậy và xin báo cáo thêm.

Về chuyển từ định tính sang định lượng, lý do của nó và cách tiếp cận của Quốc hội khóa XIII tôi đã báo cáo.

Một ý nữa là chúng ta đã đi theo cách này thì chúng ta phải chấp nhận một vài yếu tố không giống như cái bình thường của bộ luật chúng ta có hiện nay. Ví dụ như hai cấu thành hoặc có những điều khoản rất dài. Hoặc những tội mà chúng ta định lượng ra liên quan đến cố ý gây thương tích thì rất khó thống nhất về tiêu chí cho nên khá nhiều các đại biểu nói đến ý này, chúng tôi cũng suy nghĩ, tính toán ở đây và chắc sẽ có rà thêm nữa, nhưng thực sự để trộn lẫn mấy loại khác nhau vào như thế nào, từ gây thương tích, đến gây thiệt hại, đến gây chết người thì ra được một tiêu chí chuẩn thì tương đối khó, có lẽ đến chừng mực nào đấy chúng ta đã chấp nhận theo hướng định lượng, như thế này ở một số điểm cụ thể ở các điều khoản cụ thể ta buộc phải chấp nhận thực tế như vậy.

Tuy nhiên, có hai điều, Điều 304, Điều 305 liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự thì không thể nào liệt kê hết được. Tôi nhớ mỗi lần đi họp Ban soạn thảo ở đây có Trung tướng Lê Chiêm, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và đồng chí Võ Trọng Việt đều không thống nhất vì cách liệt kê không bao giờ hết được. Chúng tôi xin một phương án rút lại theo kiểu định tính và việc này xin Quốc hội cho ý kiến. Đó là mấy điểm tôi thấy tập trung và cơ bản nhất, còn tôi xin rà lại mấy điều rất nhanh thế này.

Pháp nhân bổ sung tội rửa tiền và tài trợ khủng bố thì thực sự đã có Ban soạn thảo trong nhiều lần đã có báo cáo xin ý kiến các cơ quan thẩm quyền, thấy rằng Việt Nam chúng ta chưa chín để đưa việc này vào.

Còn tỷ lệ gây thương tích và những vấn đề không thống nhất được thì chúng tôi đã cố gắng và về cơ bản ở các điều, ví dụ Điều 123, 134, 168 v.v... đã có được một tiêu chí nhất định vì đã bỏ tất cả các tỷ lệ gây thương tích.

Về môi trường, đại biểu Nguyễn Văn Thể ở Sóc Trăng nói, tôi xin báo cáo thêm một thông tin là hình sự về ô nhiễm môi trường là một dạng 10 tỷ đồng chẳng hạn như vậy nó là một con số và chúng ta có thể bàn thêm tăng bao nhiêu hợp lý, tuy nhiên còn có các biện pháp tư pháp nữa, ví dụ quy định tại Điều 46, Điều 82, khôi phục tình trạng ban đầu thì nhiều khi giá rất cao.

Còn một số các điều khoản tôi nghĩ có thể có bàn thêm, cung cấp thêm thông tin cho các vị đại biểu. Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn Quốc hội, các vị đại biểu Quốc hội đã có thảo luận rất sôi nổi và góp ý cho Ban soạn thảo. Xin trân trọng cảm ơn.

Thành viên đang xem chủ đề này